Dikişsiz çekme borular; basınçlı sistem, hidrolik silindir, kazan, ısı eşanjörü gibi kritik uygulamalarda kullanılır. Performansı belirleyen en önemli unsurlardan biri boyut toleranslarıdır. Yanlış tolerans seçimi parçayı tamamen kullanılmaz kılabilir.
Boru Toleranslarını Belirleyen 3 Kriter
- Dış çap toleransı — montaj ve sızdırmazlık için
- Et kalınlığı toleransı — basınç dayanımı için
- Düzgünlük (eğrilik) toleransı — uzun parçalarda kritik
1. Standart Hiyerarşisi
| Standart | Kapsam | Uygulama |
|---|---|---|
| DIN 2391/1 | Soğuk çekme dikişsiz hassas boru | Hidrolik, makine |
| DIN 2448 | Sıcak çekme dikişsiz boru | Genel basınç |
| EN 10216 | Basınçlı kullanım dikişsiz boru | Kazan, basınçlı kap |
| EN 10305-1 | Soğuk çekme dikişsiz hassas | Otomotiv, makine |
| EN 10297 | Mekanik kullanım dikişsiz | Konstrüksiyon |
2. Dış Çap Toleransı (DIN 2391/1)
| Çap Aralığı | Tolerans Sınıfı | Sapma (mm) |
|---|---|---|
| 4-30 mm | h9 | ±0,03 ile ±0,06 |
| 30-50 mm | h10 | ±0,07 ile ±0,10 |
| 50-90 mm | h11 | ±0,12 |
| 90 mm üstü | h12 | ±0,15 |
Hidrolik silindir için h9 yeterli; hassas ölçüm aletlerinde h8 tercih edilir.
3. Et Kalınlığı Toleransı
Et kalınlığı toleransı genellikle ±10-12,5% olarak verilir. Kritik basınç uygulamalarında ±8% sınıfı tercih edilir.
| Et Kalınlığı | Standart Tolerans | Hassas Tolerans |
|---|---|---|
| ≤ 4 mm | ±12,5% | ±10% |
| 4-25 mm | ±10% | ±8% |
| ≥ 25 mm | ±10% | ±5% |
"Hidrolik silindir gövdesi: dış çap h9, et kalınlığı ±8% — bu standart bir spec."
4. Düzgünlük (Eğrilik) Toleransı
Boru boyunca eğrilik 1,5 mm/m standarttır. Talep edilirse 0,5 mm/m hassas düzgünlük sağlanabilir; bu özellikle CNC işleme için kritiktir.
5. Yüzey Pürüzlülüğü
Soğuk çekme dikişsiz boruda iç ve dış yüzey Ra = 0,8-3,2 µm arasında elde edilebilir. Honlanmış borularda Ra ≤ 0,4 µm seviyesine inilir.
Uygulama Bazlı Öneri Tablosu
| Uygulama | Çap Tol. | Et Tol. | Düzgünlük |
|---|---|---|---|
| Hidrolik silindir | h9 | ±8% | 1,0 mm/m |
| Kazan borusu | h11 | ±10% | 1,5 mm/m |
| Genel basınç | h12 | ±12,5% | 2,0 mm/m |
| Hassas mekanik | h8 | ±5% | 0,5 mm/m |
Sonuç
Doğru tolerans seçimi; maliyet–performans dengesinin temelidir. Aşırı sıkı tolerans gereksiz maliyet, gevşek tolerans ise kullanılamayacak parça demektir. Kılıçer Demir Çelik DIN 2391, EN 10305 ve EN 10216 standartlarındaki tüm tolerans sınıflarını stoktan satar, EN 10204 3.1/3.2 muayene sertifikası ile teslim eder.